Kwas masłowy jest ważnym źródłem energii dla komórek nabłonka jelita grubego, tzw. kolonocytów. Na rynku farmaceutycznym dostępne są obecnie preparaty zawierające maślan sodu, czyli sól sodową kwasu masłowego, które są często przepisywane pacjentom z zaburzeniami czynnościowymi przewodu pokarmowego oraz nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit jako leczenie uzupełniające. Czy maślan sodu na jelita jest rzeczywiście skuteczny? Sprawdźmy, co na ten temat mówi nauka.

 

Kwas masłowy na jelita – co to jest?

Kwas masłowy jest związkiem bioaktywnym naturalnie produkowanym każdego dnia w organizmie człowieka, który zaliczany jest do grupy krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA). Szacuje się, że ludzki organizm codziennie wytwarza około 300–400 mmol krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA), w tym 50–70 mmol kwasu masłowego, co daje mniej więcej 5,5–7,5 g maślanu na dobę. Produkcja kwasu masłowego jest największa i najszybsza we wstępnicy, a zdecydowanie wolniejsza w końcowych odcinkach jelita grubego – esicy i odbytnicy. W warunkach fizjologicznych kwas masłowy wytwarzany jest w procesie fermentacji bakteryjnej błonnika pokarmowego w okrężnicy, czyli najdłuższym odcinku jelita grubego. Oznacza to, że dieta bogata w błonnik pokarmowy, którego głównym źródłem są warzywa i owoce, pełnoziarniste produkty zbożowe, nasiona roślin strączkowych, pseudozboża, orzechy, nasiona oraz pestki, korzystnie wpływa na proces powstawania kwasu masłowego. Warto nadmienić o tym, że choroby przewodu pokarmowego mogą powodować istotne zmniejszenie wytwarzania kwasu masłowego w okrężnicy. Dlatego ważną rolę w leczeniu chorób zapalnych jelit i zaburzeń osi jelitowo-mózgowej, obok farmakoterapii, odgrywa odpowiednia dieta, która pozwala uzupełnić niedobory kwasu masłowego i złagodzić uporczywe objawy ze strony przewodu pokarmowego.

 

Podoba Ci się mój blog? Bądź na biężaco z fachową wiedzą - polub mój profil

 

Czy kwas masłowy jest dobry na jelita?

Kwas masłowy stanowi podstawowe źródło energii dla komórek nabłonka jelitowego, jak również stymuluje ich wzrost i różnicowanie. Co więcej, kwas masłowy wykazuje działanie przeciwzapalne i troficzne, czyli przyspiesza gojenie oraz regenerację jelit. Kwas masłowy pomaga utrzymać integralność i funkcje bariery jelitowej oraz prawidłową motorykę przewodu pokarmowego. Oprócz tego kwas masłowy wywiera korzystny wpływ na skład mikrobioty jelitowej, ponieważ stymuluje wzrost pożytecznej mikroflory przewodu pokarmowego i jednocześnie hamuje rozwój bakterii chorobotwórczych z gatunku Escherichia coli, Campylobacter i Salmonella. Zwiększenie liczby bakterii kwasu mlekowego (Lactobacillus) w jelicie grubym i związana z tym produkcja mleczanu przyczynia się do wzrostu stężenia maślanu w okrężnicy oraz zmniejszenia stanu zapalnego jelit.

 

Artykuły publikowane na blogu są dla Ciebie pomocne? Doceń moją pracę i zaangażowanie, postaw mi wirtualną kawę.

 

Maślan sodu na wzdęcia – czy pomaga?

Przeprowadzone badania wykazały, że stosowanie preparatów zawierających maślan sodu skutecznie zmniejsza wzdęcia, bóle brzucha i inne objawy charakterystyczne dla zespołu jelita drażliwego (IBS), w porównaniu z placebo. Naukowcy zauważyli, że stosowanie maślanu sodu u pacjentów z zespołem jelita drażliwego (IBS) może również łagodzić zwiększoną wrażliwość na ból trzewny oraz zmniejszać przepuszczalność bariery jelitowej. Co więcej, odpowiednia kombinacja maślanu sodu z niektórymi szczepami bakterii probiotycznych z rodzaju Lactobacillus i Bifidobacterium może przynieść dodatkowe korzyści w zakresie poprawy stanu zdrowia przewodu pokarmowego u osób z rozpoznanym zespołem jelita drażliwego (IBS).

 

Potrzebujesz konsultacji dietetycznej z doświadczonym dietetykiem klinicznym, aby ustalić optymalną dietę i suplementację dla siebie w celu poprawy stanu zdrowia i samopoczucia? Sprawdź najbliższe wolne terminy i skorzystaj z fachowej pomocy.

Mateusz Durbas - ZnanyLekarz.pl

Maślan sodu na jelita – na co pomaga?

Maślan sodu u pacjentów z zespołem jelita drażliwego (IBS) wykazuje obiecujący potencjał w zakresie łagodzenia objawów, zwłaszcza takich jak biegunka, wzdęcia i bóle brzucha oraz poprawy jakości życia. Dotychczasowe badania nad maślanem sodu w zespole jelita drażliwego pokazały, że jego suplementacja jest ogólnie dobrze tolerowana, łatwo dostępna i opłacalna. Korzystne efekty zdrowotne związane z suplementacją maślanem sodu wydają się być związane z jej działaniem przeciwzapalnym oraz modulacją przepuszczalności jelit i mikrobioty przewodu pokarmowego. Maślan sodu wykazuje działanie przeciwzapalne, przeciwbiegunkowe, odżywcze, wzmacniające, regenerujące i kojące oraz prawdopodobnie przeciwnowotworowe. Jak podaje fachowa literatura, maślan sodu hamuje aktywność mediatorów zapalenia (np. IL-8, IL-12, TNF-alfa), zmniejsza liczbę wypróżnień (przy biegunce), poprawia konsystencję stolca oraz obniża wrażliwość receptorów jelitowych i łagodzi ból trzewny.

 

Kwasy omega-3 (EPA i DHA) wykazują działanie przeciwzapalne, immunoregulacyjne, poprawiające integralność bariery jelitowej i przywracające równowagę w składzie mikrobioty jelitowej. Złap 15% rabatu na zakupy wysokiej jakości produktów zawierających kwasy omega-3 w sklepie NORSAN z kodem MDNORSANPL15

 

W jakich produktach jest maślan sodu?

Maślan sodu znajduje się w takich produktach, jak masło, twarde sery (np. cheddar, ementaler, gouda, parmezan), mleko (krowie, kozie, owcze), jogurty naturalne, śmietana, kiszonki oraz fermentowana soja i jej przetwory. Z wymienionych produktów spożywczych, maślan sodu wchłania się prawie w całości w początkowym odcinku jelita cienkiego. Należy jednak podkreślić, że ilości maślanu sodu znajdujące się w tych produktach żywnościowych są zbyt małe, aby wykazywać korzystne działanie prozdrowotne w obrębie przewodu pokarmowego.

 

Dowiedz się, o czym mogą świadczyć ciągłe wzdęcia i gazy

 

Jakie pokarmy są dobre dla maślanu sodu?

Maślan sodu powstaje głównie w wyniku rozkładu niestrawnych węglowodanów zawartych w pełnoziarnistych produktach zbożowych (np. otrębach pszennych, pieczywie razowym, makaronie pełnoziarnistym, brązowym ryżu, płatkach owsianych), nasionach roślin strączkowych oraz warzywach i owocach. W szczególności skrobia oporna jest uważana za substancję skutecznie zwiększającą ilość maślanu sodu w jelicie grubym. Wśród produktów bogatych w skrobię oporną wymienia się: zielone banany, soczewicę, fasolę, ciecierzycę, bób, ugotowane i schłodzone ziemniaki, ryż, makarony, kasze oraz płatki zbożowe pełnoziarniste. Maślan sodu powstaje również wskutek fermentacji bakteryjnej innych niestrawnych węglowodanów, takich jak polisacharydy nieskrobiowe, oligosacharydy (np. inulina i oligofruktoza), disacharydy (laktoza, stachioza i rafinoza) oraz alkohole cukrowe (sorbitol i mannitol). Dieta uboga w błonnik pokarmowy wyraźnie zmniejsza stężenie maślanu sodu w jelicie grubym i wywiera negatywny wpływ na funkcjonowanie przewodu pokarmowego.

 

Sprawdź ofertę gotowych jadłospisów w moim sklepie internetowym

 

Jakie są wskazania do stosowania maślanu sodu?

Maślan sodu ma wszechstronne działanie w przewodzie pokarmowym człowieka, dlatego jest często zalecany przez gastroenterologów do stosowania zarówno w profilaktyce, jak i wspomaganiu leczenia przewlekłych chorób zapalnych jelit, zaburzeń osi jelitowo-mózgowej oraz uchyłków jelita grubego. Wśród najczęstszych wskazań do stosowania maślanu sodu wymienia się:

• Nieswoiste choroby zapalne jelit: choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) – zarówno w okresie zaostrzenia, jak i remisji (braku uporczywych objawów)
• Uchyłki jelita grubego
• Biegunka: infekcyjna, podróżnych, związana z zespołem jelita drażliwego (IBS-D) lub chorobami zapalnymi jelit
• Zaburzenia motoryki jelita grubego
• Stan po zabiegach operacyjnych: całkowite lub częściowe usunięcie jelita grubego (kolektomia), zapalenie zbiornika jelitowego (pouchitis), nieswoisty stan zapalny i zanikowy błony śluzowej segmentu jelita (diversion colitis)
• Stan po radioterapii: macicy, prostaty lub narządów miednicy mniejszej

 

 

Maślan sodu na jelita – jak zażywać?

Na podstawie dostępnych danych z udziałem pacjentów z zespołem jelita drażliwego (IBS), zaleca się stosować mikrokapsułkowany maślan sodu w dawce 300 mg dziennie przez okres minimum trzech miesięcy. Zalecaną dzienną dawkę maślanu sodu można podzielić na dwie mniejsze porcje, czyli 150 mg dwa razy dziennie. Maślanu sodu najlepiej przyjmować bezpośrednio po posiłku, aby poprawić jego wchłanianie w przewodzie pokarmowym. Pora przyjmowania maślanu sodu ma drugorzędne znaczenie, najważniejsza jest regularność stosowania, aby uzyskać korzyści terapeutyczne w zakresie funkcjonowania jelit.  Suplementacja maślanem sodu wydaje się być szczególnie istotna u osób nałogowo palących papierosy i regularnie pijących alkohol, a także u pacjentów z chorobami metabolicznymi (zwłaszcza cukrzycą), u których dochodzi do zmniejszenia zawartości kwasu masłowego w świetle przewodu pokarmowego.

 

Jak dieta przy zespole jelita drażliwego? Zobacz moją ofertę jadłospisów low FODMAP

 

Czy maślan sodu ma skutki uboczne?

Na podstawie dostępnych danych literaturowych można stwierdzić, że maślan sodu jest substancją bezpieczną dla zdrowia konsumentów, która cechuje się dobrą tolerancją i wielokierunkowym działaniem w obrębie przewodu pokarmowego. U zdecydowanej większości osób, maślan sodu nie wywołuje żadnych niepożądanych skutków ubocznych. Niektóre wrażliwe osoby mogą jednak doświadczyć umiarkowanego nasilenia dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, zwłaszcza wzdęcia brzucha, które wynikają z gromadzenia się nadmiernych ilości gazów w jelitach wskutek fermentacji maślanu sodu przez mikrobiotę jelitową. Przedawkowanie maślanu sodu jest niemożliwe, ponieważ jest to substancja pochodzenia naturalnego, która wytwarzana jest każdego dnia w jelicie grubym, gdy zapewniona jest odpowiednia ilość błonnika pokarmowego w diecie. Po preparaty zawierające maślan sodu nie powinny jednak sięgać na własną rękę kobiety ciężarne oraz karmiące piersią, z uwagi na brak wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania w tych populacjach.

 

Artykuły opublikowane na blogu mateuszdurbas.pl nie stanowią profesjonalnej porady medycznej, ani wskazówki dietetyka indywidualnie dopasowanej do potrzeb pacjenta. Przedstawione informacje stanowią tylko i wyłącznie ogólne zalecenia, które nie mogą stanowić podstaw do wprowadzenia określonej diety, leku, czy suplementu diety. Przed podjęciem jakichkolwiek działań mających istotny wpływ na życie, zdrowie oraz samopoczucie psychofizyczne koniecznie trzeba skontaktować się z lekarzem lub innym specjalistą, aby uzyskać fachową i zindywidualizowaną pomoc medyczną.

 

UWAGA - kopiowanie oraz rozpowszechnianie treści jest zabronione przez Mateusz Durbas Dietetyk Kliniczny ©2025. Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631 z późn. zm.).

 

Źródło fotografii: pixabay.com, unsplash.com

 

Bibliografia

1. Pituch A, Walkowiak J, Banaszkiewicz A.: Butyric acid in functional constipation. Prz Gastroenterol. 2013;8(5):295-8.
2. Banasiewicz T, Krokowicz Ł, Stojcev Z, et al.: Microencapsulated sodium butyrate reduces the frequency of abdominal pain in patients with irritable bowel syndrome. Colorectal Dis. 2013 Feb;15(2):204-9.
3. Waśko‑Czopnik D.: Znaczenie maślanu sodu w leczeniu chorób czynnościowych i zapalnych jelit. Gastroenterologia Praktyczna 2018, 2(39):45-52.
4. Banasiewicz T, Domagalska D, Borycka-Kiciak K, et al.: Determination of butyric acid dosage based on clinical and experimental studies – a literature review. Gastroenterology Review. 2020;15(2):119-125.
5. Lewandowski K, Kaniewska M, Karłowicz K, et al.: The effectiveness of microencapsulated sodium butyrate at reducing symptoms in patients with irritable bowel syndrome. Prz Gastroenterol. 2022;17(1):28-34.
6. Miga-Orczykowska N, Lemieszek P, Sajkiewicz I, et al.: Exploring the Therapeutic Potential of Sodium Butyrate in Irritable Bowel Syndrome. A Literature Review. Journal of Education, Health and Sport. 2024;68:55326.
7. Waśko-Czopnik D. Use of butyric acid in bowel diseases. Lekarz POZ. 2024;10(1):65-69.