Choroba refluksowa przełyku (GERD), znana również jako refluks żołądkowo-przełykowy jest przewlekłym schorzeniem przewodu pokarmowego, które bardzo często występuje u osób ze zdiagnozowaną cukrzycą typu 2. Dieta przy refluksie i cukrzycy stanowi nie lada wyzwanie dla pacjentów z uwagi na niejednokrotnie wykluczające się zalecenia żywieniowe. Jaka dieta przy refluksie i cukrzycy będzie zatem odpowiednia?

 

Czy cukrzyca powoduje refluks?

Wyniki badań obserwacyjnych wskazują, że u pacjentów z cukrzycą, w szczególności u osób do 50 roku życia często współwystępuje refluks żołądkowo-przełykowy. Pacjenci z cukrzycą doświadczają różnorodnych powikłań zdrowotnych, do których zalicza się zaburzenia czynności przełyku uwzględniające zmniejszenie amplitudy skurczów przełyku, osłabienie jego perystaltyki oraz obniżenie ciśnienia dolnego zwieracza przełyku, jak również nieprawidłowe cofanie się treści żołądkowej do przełyku. Objawy refluksu wpływają nie tylko na pogorszenie jakości życia chorych z cukrzycą, lecz również zwiększają ryzyko rozwoju raka gruczołowego przełyku. Uważa się, że nadwaga i otyłość (zwłaszcza brzuszna), które dotyczą znaczącej liczby pacjentów z cukrzycą typu 2 mogą być jednym z powodów dla których występowanie cukrzycy nasila objawy refluksu żołądkowo-przełykowego.

 

Podoba Ci się mój blog? Bądź na biężaco z fachową wiedzą - polub mój profil

 

Refluks a cukrzyca – czy otyłość ma wpływ na refluks?

Częstość występowania refluksu żołądkowo-przełykowego wiąże się z równoległym wzrostem nowych przypadków nadwagi i otyłości, a już zwłaszcza brzusznej (obwód talii ≥94 cm u mężczyzn oraz ≥80 cm u kobiet). Otyłość brzuszna powoduje wzrost ciśnienia wewnątrzbrzusznego, co przyczynia się do zakłócenia połączenia żołądkowo-przełykowego, przepukliny rozworu przełykowego oraz nasilenia nieprzyjemnych dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Ponadto otyłość może niekorzystnie wpływać na motorykę przełyku i wyraźnie zwiększać czasu narażenia błony śluzowej przełyku na kwaśną treść żołądkową. Właśnie dlatego jedną z najważniejszych modyfikacji stylu życia w refluksie żołądkowo-przełykowym jest utrata nadmiernej masy ciała (szczególnie tłuszczu brzusznego), a następnie długotrwałe utrzymywanie prawidłowej masy ciała. Utrata masy ciała u osób otyłych z cukrzycą wiąże się ze zmniejszeniem narażenia przełyku na kwaśną treść żołądkową i złagodzeniem uporczywych dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego.

 

Artykuły publikowane na blogu są dla Ciebie pomocne? Doceń moją pracę i zaangażowanie, postaw mi wirtualną kawę.

 

Refluks przy cukrzycy – zmiana diety i stylu życia

W leczeniu chorych na refluks i cukrzycę niezwykle ważną rolę odgrywa zmiana stylu życia, która obejmuje urozmaiconą i zbilansowaną dietę opartą na niskoprzetworzonych produktach, systematyczną aktywność fizyczną, regularny sen, unikanie palenia tytoniu oraz spożywania napojów alkoholowych. Najważniejszym celem leczenia dietetycznego pacjentów z refluksem i cukrzycą jest osiągnięcie i długotrwałe utrzymanie:

• właściwego stężenia glukozy we krwi w celu prewencji powikłań cukrzycowych
• prawidłowego profilu lipidowego krwi oraz wartości ciśnienia tętniczego krwi, aby zmniejszyć ryzyko rozwoju chorób sercowo-naczyniowych
• optymalnej masy ciała i procentowej zawartości tkanki tłuszczowej w organizmie
• remisji lub wyraźnego złagodzenia objawów refluksu żołądkowo-przełykowego, aby poprawić jakość życia chorych

 

 

Dieta przy refluksie i cukrzycy

Warto podkreślić, że nie istnieje jednakowa, uniwersalna dla wszystkich chorych dieta przy refluksie i cukrzycy. W leczeniu dietetycznym refluksu i cukrzycy z powodzeniem mogą być wykorzystywane różnorodne modele żywieniowe o dobrze udokumentowanych korzyściach zdrowotnych, m.in.: dieta śródziemnomorska, dieta DASH oraz dobrze skomponowane i zbilansowane diety roślinne (w tym dieta fleksitariańska). Główne źródło węglowodanów w diecie u pacjentów z refluksem i cukrzycą powinny stanowić warzywa nieskrobiowe, surowe owoce, nasiona roślin strączkowych oraz pełnoziarniste produkty zbożowe, których zarówno indeks glikemiczny (IG >55), jak i ładunek glikemiczny (ŁG ≤10) są niskie. Optymalne dla danego pacjenta proporcje makroskładników odżywczych, tj. białek, tłuszczów i węglowodanów w diecie przy refluksie i cukrzycy powinny być ustalane indywidualnie z wykwalifikowanym dietetykiem klinicznym w zależności od preferencji chorego, jego wieku, poziomu aktywności fizycznej, jak również schorzeń współwystępujących oraz obecności ewentualnych powikłań cukrzycowych.

 

Potrzebujesz konsultacji dietetycznej z doświadczonym dietetykiem klinicznym, aby ustalić optymalną dietę i suplementację dla siebie w celu poprawy stanu zdrowia i samopoczucia? Sprawdź najbliższe wolne terminy i skorzystaj z fachowej pomocy.

Mateusz Durbas - ZnanyLekarz.pl

Dieta w refluksie i cukrzycy – najważniejsze zasady

Osoby z rozpoznanym refluksem i cukrzycą powinny spożywać 4-5 posiłków dziennie w regularnych odstępach czasowych, co 3-4 godziny i koniecznie unikać podjadania pomiędzy nimi. Ostatni posiłek w diecie przy refluksie i cukrzycy powinien być spożyty 2-3 godziny przed snem. Niewskazane jest również pomijanie posiłków, a już zwłaszcza śniadań, ponieważ ich regularne spożywanie (do godziny od wstania z łóżka) pozwala unormować poziom glukozy krążącej we krwi. Wszystkie posiłki należy jeść spokojnie i powoli, dokładnie przeżuwając każdy kęs. W diecie przy refluksie i cukrzycy zaleca się również unikać przyjmowania dużych ilości płynów w trakcie i po posiłku, aby niepotrzebnie nie zwiększać objętość treści żołądkowej. Dieta przy refluksie i cukrzycy powinna zawierać potrawy gotowane w wodzie, gotowane na parze, duszone bez wcześniejszego obsmażania oraz grillowane na grillu elektrycznym i pieczone bez dodatku tłuszczu, np. w folii lub papierze do pieczenia. Należy unikać dań smażonych z dodatkiem tłuszczu oraz grillowanych na węglu drzewnym, czy pieczonych na nad otwartym ogniem (np. na ognisku). Wszystkie posiłki w diecie przy refluksie i cukrzycy należy spożywać w umiarkowanej temperaturze (ani zimne, ani gorące), aby nie podrażniać przełyku.

 

Dieta w refluksie i cukrzycy – kolejność spożycia produktów ma znaczenie

Spożywanie w pierwszej kolejności świeżych warzyw i produktów białkowych (chudego białego mięsa, ryb, gotowanych jaj, jogurtów naturalnych, serów o niskiej lub umiarkowanej zawartości tłuszczu), a dopiero później produktów węglowodanowych o niskim indeksie glikemicznym (pełnoziarnistego pieczywa, kaszy, ryżu, makaronów, surowych owoców) może korzystnie wpływać na stężenie glukozy i insuliny we krwi po zjedzonym posiłku. W prawidłowym doborze produktów w codziennej diecie przy refluksie i cukrzycy, niezwykle pomocne narzędzie stanowi tabela wartości ładunku glikemicznego produktów żywnościowych, który bierze pod uwagę zawartość węglowodanów w zwyczajowej porcji danego pokarmu, dzięki czemu stanowi on udoskonaloną formę popularnie wykorzystywanego wskaźnika indeksu glikemicznego (IG).

 

Niesolone i niesłodzone orzechy są doskonałym źródłem białka, tłuszczu oraz wielu cennych składników prozdrowotnych 

 

Co jeść przy refluksie i cukrzycy?

Zdecydowana większość pacjentów z cukrzycą i refluksem powinna przestrzegać ogólnie przyjętych zasad zdrowego odżywiania i opierać swoją dietę w głównej mierze na pełnowartościowych produktach żywnościowych o niskim stopniu przetworzenia i wysokiej wartości odżywczej. Zalicza się do nich m.in.: dobrze tolerowane świeże warzywa i owoce, gruboziarniste produkty zbożowe, chude białe mięso, gotowane jaja, chude i tłuste gatunki ryb, nasiona roślin strączkowych i ich przetwory (np. tofu naturalne), mleko i produkty mleczne o niskiej lub umiarkowanej zawartości tłuszczu, niesolone orzechy, pestki i nasiona oraz oleje roślinne tłoczone na zimno (zwłaszcza oliwa z oliwek i olej rzepakowy).

 

Zobacz ofertę gotowych jadłospisów przy refluksie krtaniowo-gardłowym w moim sklepie internetowym

 

Produkty o niskim ładunku glikemicznym

Oto przykładowe produkty o niskim ładunku glikemicznym (≤ 10), które warto regularnie włączać do diety w przypadku prawidłowej tolerancji:

• Mleko i przetwory mleczne: jogurt naturalny, mleko, ser twarogowy, serek wiejski, mleko zsiadłe, kefir, maślanka, mleko acidofilne, ser mozzarella light, ser żółty light
• Pełnoziarniste produkty zbożowe i pseudozboża: otręby, płatki owsiane górskie, pełnoziarnisty chleb żytni, pumpernikiel, chleb gryczany, chleb owsiany z dodatkiem otrąb, chleb jęczmienny pełnoziarnisty, kasza jęczmienna pęczak, kasza gryczana, komosa ryżowa (quinoa), amarantus, kasza orkiszowa, pełnoziarniste płatki orkiszowe, ryż czarny, ryż dziki,
• Orzechy, nasiona i pestki: wszystkie bez dodatku miodu, karmelu i czekolady
• Świeże owoce: awokado, grejpfrut, gruszka, jabłko, kiwi, morele, pomarańcze, mandarynki, maliny, śliwki, truskawki, wiśnie, borówki amerykańskie, jagody leśne
• Świeże warzywa: cukinia, dynia, marchew, pietruszka, seler, kapusta pekińska, ogórek zielony, rzodkiewka, fasola szparagowa, papryka, pomidor, brokuły, kalafior, brukselka, kalarepa, por, zielone warzywa liściaste
• Nasiona roślin strączkowych i ich przetwory: ciecierzyca, groch, soczewica, soja, bób, fasola, hummus, tofu naturalne, tempeh, naturalny napój sojowy bez cukru, makaron z soczewicy, makaron z ciecierzycy, makaron zielonego groszku
• Gorzka czekolada (minimum 70% kakao), surowe kruszone ziarna kakaowe, gorzkie kakao w proszku
• Mięso, ryby i owoce morza: bez panierki i słodkich sosów
• Jaja: najlepiej gotowane w wodzie, jajecznica i omlet smażone bez tłuszczu lub na niewielkiej ilości oliwy z oliwek
• Tłuszcze: oliwa z oliwek extra virgin, olej rzepakowy, masło orzechowe, masło migdałowe, pasta sezamowa (tahini), pasta z awokado (guacamole), margaryna miękka ze sterolami roślinnymi
• Substancje słodzące pochodzenia naturalnego: stewia, ksylitol, erytrytol

 

Owoce jagodowe są wskazane przy refluksie i cukrzycy z uwagi na wysoką zawartość składników odżywczych i bioaktywnych

 

Dieta przy refluksie i cukrzycy – czego unikać?

Zaleca się, aby pacjenci z refluksem i cukrzycą szczególnie unikali częstej konsumpcji wysokokalorycznej żywności o dużym stopniu przetworzenia, która najczęściej obfituje w węglowodany łatwo przyswajalne, w tym cukry dodane (w procesie produkcji) i wolne cukry. Wysoko przetworzone produkty o dużej zawartości rafinowanych węglowodanów (w tym cukrów prostych) cechują się wysokim indeksem i ładunkiem glikemicznym, dlatego niekorzystnie wpływają na stężenie glukozy i insuliny we krwi po zjedzonym posiłku, masę ciała oraz samopoczucie. Dieta przy refluksie i cukrzycy powinna ograniczać spożycie produktów żywnościowych, które podrażniają ścianę przełyku i  mogą nasilać produkcję soku żołądkowego. Wymienia się wśród nich: pokarmy kwaśne i ostre, owoce cytrusowe, soki z cytrusów, musztardę, pomidory i ich przetwory (zwłaszcza ketchup pikantny i sosy pomidorowe), a także miętę, mocną kawę oraz herbatę.

 

U osób z refluksem i cukrzycą wskazane jest również wyraźne ograniczenie konsumpcji potraw tłustych, smażonych, wysokokalorycznych, mocno przyprawionych oraz bogatych w cukry proste, a także zrezygnowanie ze spożywania napojów alkoholowych. Dieta przy refluksie i cukrzycy wyklucza również spożycie gorzkiego kakao, czekolady i wyrobów czekoladowych, które obniżają napięcie dolnego zwieracza przełyku i sprzyjają cofaniu się kwaśnej treści żołądkowej do przełyku. Osoby z refluksem i cukrzycą powinny także wyeliminować ze swojego codziennego jadłospisu wszelkie napoje gazowane i energetyzujące oraz unikać jedzenia późnym wieczorem lub w nocy obfitych posiłków o wysokiej zawartości kalorii, aby niepotrzebnie nie nasilać uciążliwych objawów choroby refluksowej przełyku.

 

Pacjenci z refluksem i cukrzycą powinni unikać spożywania mocnej kawy z kofeiną, ponieważ zwiększa ona wydzielanie kwasu żołądkowego i zazwyczaj nasila objawy

 

Produkty o wysokim ładunku glikemicznym

Oto przykładowe produkty o wysokim ładunku glikemicznym (≥ 20), których należy unikać w codziennej diecie:

• Produkty zbożowe: makaron pszenny jasny, makaron kukurydziany, makaron gryczany, bułka pszenna, ryż biały, kasza kuskus, płatki kukurydziane, kasza kukurydziana,
• Przetwory z białej mąki pszennej: chałka, bajgle, pączki, naleśniki, pierogi, ciasto francuskie, krakersy, precelki, biszkopty
• Produkty o wysokiej zawartości cukrów prostych: słodzone płatki śniadaniowe, dżemy, powidła i konfitury wysokosłodzone, lody i sorbety owocowe, słodkie batony, cukierki, lizaki, żelki, chałwa, czekolada mleczna i biała, kisiele, budynie i galaretki owocowe wysokosłodzone, ciasta i torty
• Słone przekąski: chipsy, tosty, paluszki, chrupki, nachosy
• Dania typu fast food: hamburgery, hot-dogi, zapiekanki, frytki, nuggetsy, pizza, kebab
• Słodkie napoje gazowane i niegazowane: w tym dosładzane soki, nektary, syropy oraz napoje alkoholowe

 

Przykładowy jadłospis przy refluksie i cukrzycy

Co jeść przy refluksie i cukrzycy? Oto przykładowy jadłospis diety przy refluksie i cukrzycy:

• Śniadanie: Płatki owsiane górskie (zalane wrzątkiem) z rozdrobnionym chudym twarożkiem cynamonem, wanilią, borówkami amerykańskimi, pastą sezamową (tahini) oraz świeżo mielonym siemieniem lnianym i migdałami
• Drugie śniadanie: Wysokobiałkowy jogurt naturalny z pełnoziarnistymi płatkami orkiszowymi, nasionami chia, malinami, cynamonem i 100% masłem orzechowym
• Obiad: Komosa ryżowa lub ryż czarny ugotowany al dente z ziołową piersią z indyka bez skóry i jarzynami (marchew, pietruszka, seler, cukinia) gotowanymi na parze, dressing z oliwy z oliwek z pierwszego tłoczenia i ziół prowansalskich
• Podwieczorek: Zupa z soczewicy czerwonej z warzywami
• Kolacja: Jajka na miękko z pełnoziarnistym pieczywem orkiszowym na zakwasie, hummusem, rukolą, świeżym ogórkiem, suszoną bazylią i oregano

 

Sprawdź ofertę gotowych jadłospisów w refluksie żołądkowo-przełykowym w moim sklepie internetowym

 

Dieta przy refluksie i cukrzycy – podsumowanie

Warto nadmienić o tym, że w przypadku współwystępowania refluksu i cukrzycy koniecznie należy sprawdzić indywidualną tolerancję przewodu pokarmowego na żywność bogatą w błonnik pokarmowy, do której zalicza się surowe warzywa i owoce, pełnoziarniste produkty zbożowe, nasiona roślin strączkowych oraz niesolone orzechy, nasiona i pestki. Niskoprzetworzone produkty bogate w błonnik pokarmowy są szczególnie pożądane w diecie chorych na cukrzycę ze względu na niski indeks i ładunek glikemiczny, jednakże nie wszystkie osoby z refluksem żołądkowo-przełykowym dobrze tolerują większe ilości warzyw, produktów zbożowych z pełnego przemiału, nasion roślin strączkowych, czy orzechów, nasion i pestek w codziennym jadłospisie. Wymagana jest wówczas indywidualna dieta przy refluksie i cukrzycy, która powinna zostać szczegółowo omówiona podczas konsultacji dietetycznej z wykwalifikowanym dietetykiem klinicznym.

 

Artykuły opublikowane na blogu mateuszdurbas.pl nie stanowią profesjonalnej porady medycznej, ani wskazówki dietetyka indywidualnie dopasowanej do potrzeb pacjenta. Przedstawione informacje stanowią tylko i wyłącznie ogólne zalecenia, które nie mogą stanowić podstaw do wprowadzenia określonej diety, leku, czy suplementu diety. Przed podjęciem jakichkolwiek działań mających istotny wpływ na życie, zdrowie oraz samopoczucie psychofizyczne koniecznie trzeba skontaktować się z lekarzem lub innym specjalistą, aby uzyskać fachową i zindywidualizowaną pomoc medyczną.

 

UWAGA - kopiowanie oraz rozpowszechnianie treści jest zabronione przez Mateusz Durbas Dietetyk Kliniczny ©2025. Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631 z późn. zm.).

 

Źródło fotografii: pixabay.com, unsplash.com

 

Piśmiennictwo:

1. Sun XM, Tan JC, Zhu Y, et al.: Association between diabetes mellitus and gastroesophageal reflux disease: A meta-analysis. World J Gastroenterol. 2015 Mar 14;21(10):3085-92.
2. Araszkiewicz A, Borys S, Broncel M, et al.: Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u osób z cukrzycą – 2025. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego. Curr Top Diabetes, 2025; 5 (1).
3. Atkinson FS, Foster-Powell K, Brand-Miller JC.: International tables of glycemic index and glycemic load values: 2008. Diabetes Care. 2008 Dec;31(12):2281-3.
4. Newberry C, Lynch K.: The Role of Diet in the Development and Management of Gastroesophageal Reflux Disease: Why We Feel the Burn. J Thorac Dis. 2019 Aug;11(Suppl 12):S1594-S1601.
5. Takeshita E, Furukawa S, Sakai T, et al.: Eating Behaviours and Prevalence of Gastroesophageal Reflux Disease in Japanese Adult Patients With Type 2 Diabetes Mellitus: The Dogo Study. Can J Diabetes. 2018 Jun;42(3):308-312.
6. Yuan S, Larsson SC.: Adiposity, diabetes, lifestyle factors and risk of gastroesophageal reflux disease: a Mendelian randomization study. Eur J Epidemiol. 2022 Jul;37(7):747-754.
7. Lv N, Li N, Qi CH.: Efficacy and safety of proton pump inhibitors for diabetes mellitus in patients with gastroesophageal reflux disease: a meta-analysis. Arch Med Sci. 2024 Sep 7;21(5):1956-1964.
8. Taraszewska A.: Risk factors for gastroesophageal reflux disease symptoms related to lifestyle and diet. Rocz Panstw Zakl Hig. 2021;72(1):21-28.
9. Zhang M, Hou ZK, Huang ZB, et al.: Dietary and Lifestyle Factors Related to Gastroesophageal Reflux Disease: A Systematic Review. Ther Clin Risk Manag. 2021 Apr 15:17:305-323.
10. Ahuja A, Pelton M, Raval S, et al.: Role of Nutrition in Gastroesophageal Reflux, Irritable Bowel Syndrome, Celiac Disease, and Inflammatory Bowel Disease. Gastro Hep Adv. 2023 Jul 5;2(6):860-872.
11. Lakananurak N, Pitisuttithum P, Susantitaphong P, et al.: The Efficacy of Dietary Interventions in Patients with Gastroesophageal Reflux Disease: A Systematic Review and Meta-Analysis of Intervention Studies. Nutrients. 2024 Feb 5;16(3):464.